Warmtepomp geluid op de erfgrens: de 40/45 dB(A)-norm uitgelegd

Wie zich verdiept in warmtepomp geluid op de erfgrens, komt al snel twee getallen tegen: 40 en 45 dB(A). Sinds 1 april 2021 zijn dit de wettelijke maxima voor het geluid dat een nieuw geplaatste buitenunit op de erfgrens met de buren mag produceren. Maar wat betekenen die getallen precies? Waar ligt die erfgrens eigenlijk, hoe wordt er gemeten en wat doe je als jouw installatie erboven zit? In dit artikel leggen we de erfgrensnorm stap voor stap uit.

Wat zegt de erfgrensnorm precies?

De norm is in 2021 ingevoerd via het Bouwbesluit en staat tegenwoordig in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Hij geldt voor buitenunits van warmtepompen en airco's die sinds 1 april 2021 zijn geplaatst bij woningen. De regel kent twee waarden:

• Maximaal 45 dB(A) overdag, tussen 07.00 en 19.00 uur.
• Maximaal 40 dB(A) in de avond en nacht, tussen 19.00 en 07.00 uur.

Beide waarden gelden op de erfgrens met het perceel van de buren — dus niet bij de unit zelf, en ook niet bij het slaapkamerraam van de buren. De gedachte erachter: 40 dB(A) is ongeveer het geluidsniveau van een stille woonwijk 's nachts, en op dat niveau ervaart de gemiddelde persoon geen relevante hinder meer.

Waarom dB(A), en wat betekent het verschil van 5 dB?

De toevoeging (A) betekent dat het geluid 'A-gewogen' is gemeten: gecorrigeerd voor de gevoeligheid van het menselijk oor, dat lage en zeer hoge tonen minder goed hoort. Decibellen werken bovendien logaritmisch. Een paar vuistregels die helpen om de getallen te duiden:

• Elke 10 dB minder klinkt voor het oor als een halvering van het geluid.
• Een verschil van 3 dB is duidelijk hoorbaar; 5 dB is een fors verschil.
• Een typische buitenunit produceert vlakbij zo'n 40 tot 60 dB(A) — het geluid neemt af met de afstand, maar bij een kleine tuin is die afstand tot de erfgrens vaak maar enkele meters.

Dat de nachtnorm 5 dB strenger is dan de dagnorm is dus geen detail: het is een merkbaar verschil, juist op de momenten dat de omgeving stil is en mensen slapen — en de avondperiode begint al om 19.00 uur, wanneer veel warmtepompen nog volop draaien.

Hoe wordt het geluid op de erfgrens bepaald?

Er zijn twee manieren waarop in de praktijk wordt getoetst of een installatie aan de norm voldoet:

1. Vooraf, met een rekentool. Bij de plaatsing van een nieuwe warmtepomp rekent de installateur meestal vooraf uit wat het geluidsniveau op de erfgrens wordt. Daarvoor wordt het geluidsvermogen van de unit (uit de fabrieksspecificaties) gecombineerd met de afstand tot de erfgrens en de opstelling — staat de unit bijvoorbeeld tegen één of twee muren, dan kaatst het geluid en valt het niveau hoger uit.

2. Achteraf, met een meting. Bij een klacht kan de gemeente of een akoestisch bureau ter plaatse meten. Daarbij wordt op de erfgrens het geluidsniveau bepaald terwijl de unit draait, gecorrigeerd voor achtergrondgeluid. Wil je zelf weten waar je staat voordat het zover komt? Verstil biedt een gratis geluidsmeting aan waarmee je objectief inzicht krijgt in het geluidsniveau van jouw buitenunit.

Let op: een telefoon-app geeft hooguit een ruwe indicatie. Voor een betrouwbare uitspraak over de norm is een goede meting onder de juiste omstandigheden nodig.

Voldoe je niet aan de norm? Dit zijn je opties

Zit jouw installatie (mogelijk) boven de 40 dB(A) op de erfgrens, dan hoef je niet meteen aan verplaatsen of vervangen te denken. Bekijk de opties in deze volgorde:

• Stille modus en instellingen. Een nachtprogramma met lager ventilatortoerental kan net het verschil maken als je er weinig boven zit.
• Opstelling optimaliseren. Weg uit een hoek tussen twee muren, of een paar meter verder van de erfgrens, scheelt al snel meerdere decibellen.
• Een akoestische omkasting. Een akoestische warmtepomp-omkasting van Verstil dempt het geluid tot 14 dB — voor het oor ruim een halvering. Omdat de luchtstroom gegarandeerd is, lever je geen rendement in, en de unit blijft bereikbaar voor onderhoud. Daarmee breng je een installatie die net (of fors) boven de norm zit in veel gevallen ruim onder de 40 dB(A) op de erfgrens.
• Verplaatsen of vervangen. Pas nodig als de combinatie van bovenstaande maatregelen niet volstaat — in de praktijk zeldzaam.

Welke omkasting bij jouw merk en model unit past, check je eenvoudig met de configurator.

Veelgestelde vragen

Geldt de erfgrensnorm ook voor mijn bestaande warmtepomp?

De norm van 40/45 dB(A) geldt voor buitenunits die sinds 1 april 2021 zijn geplaatst. Is jouw unit ouder, dan geldt de norm niet met terugwerkende kracht. Vervang je de buitenunit of plaats je hem opnieuw, dan moet de installatie wel aan de norm voldoen.

Waar ligt de erfgrens waarop gemeten wordt?

De erfgrens is de kadastrale grens tussen jouw perceel en dat van de buren. De norm geldt op die grens, op de positie waar het geluid van jouw unit het hoogst is. Grenst je tuin aan openbaar terrein, zoals een weg of plantsoen, dan geldt de norm daar niet — alleen richting percelen met (geplande) woningen.

Hoeveel demping heb ik nodig om aan 40 dB(A) te voldoen?

Dat hangt af van je unit, de afstand tot de erfgrens en de opstelling. Zit je bijvoorbeeld op 48 dB(A) op de erfgrens, dan heb je minimaal 8 dB demping nodig. Een omkasting met demping tot 14 dB biedt dan ruime marge. Een geluidsmeting maakt precies duidelijk waar je staat.